Ucube Ne Demek

Güne Hakkı Devrim'in yazısıyla başladım:

DİL YÂRESİ
UCÛBE ‘şeddeli acayip’ demektir
Dün CNN Türk’ten ucûbe kelimesinin anlamını sordular.
Gelelim «ucûbe»ye
Arapça a’ceb veya acib kelimesi var. («Şaşılacak iş, olağan dışı hal» anlamındadır.) Bunun türevlerinden acaba’yı «gerçekten öyle mi?» anlamında kuşku ifade eden, inanmayı güçleştiren bir zarf olarak çok kullanırız. Eşanlamda «Yok yahu? Olur mu? Öyle mi?» de deriz. Orhan Seyfi Orhon’un şarkı sözünde kullandığı kelimedir: «Sarahaten söylesem acaba darılmaz mı?» diye...
Ucûbe de bu kökten geliyor. Meydan Larousse «Acayip, şaşılacak, çirkin şey» diye tarif etmiş. Ayverdi Sözlüğü «Çok acayip, çok garip olan görünüşü şaşkınlık veren kimse veya şey» diye tarifi biraz genişletiyor. Türkçe Sözlük’te (TDK) «Çok acayip, şaşılacak kadar çirkin olan şey.» Ucûbe kelimesinin kullanılışına dair sözlüklerimizde Falih Rıfkı Atay, Halit Ziya Uşaklıgil, Yahya Kemal Beyatlı, Halide Edip Adıvar’dan alınmış cümleler var. Çok kullanılan bir kelime(ydi) demek istiyorum.
Şeddeli’den maksat, kelimede tekrarlanması istenen harfin üzerine vaktiyle konulan işaretti. Örnek olarak size, «Eşeğin dik âlâsı» anlamına gelen şeddeli eşşek deyimini hatırlatabilirim. Ucûbe’nin ikinci «u»su da uzatılarak söylenir zaten.
Sayın Devrim yazının başında "şeddeli" tabirini kullandığında mecaz yapıyor sanmıştım. Son cümle gösteriyor ki meğer kelimenin gerçekten şeddeli yazıldığını sanıyormuş. Ucubeye geleceğim ama öncelik eşeğin.

Eşek tek ş ile yazılır. Hakaret anlamını da vurgulamak için şeddeli olursa eşşek olur. Şeddeli eşek (اشك)= Eşşek (اشّك)
"Şeddeli eşşek" demek ise mükerrer şeddeleme olur. Üç ş'li eşek de fazla ağır bir hakaret olur herhalde.

Ucube (اعجوبه) kelimesinde ise şedde yoktur. U harfi ötreyle yazılırsa kısa, vav ile yazılırsa uzun okunur. Vav üzerine bir de şedde koyarsanız ucuvvebe gibi anlamsız bir kelime olur.

Sairtali'nin de bir tespiti var:

Hakkı Devrim'in şu alıntısı hatalı:
Orhan Seyfi Orhon’un şarkı sözünde kullandığı kelimedir: «Sarahaten söylesem acaba darılmaz mı?» diye...

Doğrusu şöyle:

Sarâhaten acabâ söylesem darılmaz mı?
Darılmak âdeti, bilmem ki, çapkının naz mı?
mefâilün / feilâtün / mefâilün / feilün
İnsanlık Abidesi
İnsanlık Abidesi




Kimler Emeritus
Çehov Nasıl Yazılır
Waldo Sen Neden Burada Değilsin
Ölü Ozanlar Derneği'nin Finali
Men Dakka Dukka Ne Demek